Kuchnia Pięciu Przemian

 

Większość diet i systemów żywienia kładzie nacisk na to, jakie produkty należy jeść. Dieta Pięciu Przemian jest wśród nich wyjątkowa: nie chodzi w niej bowiem o to, co jemy, ale w jakiej kolejności dodajemy poszczególne składniki podczas przyrządzania potraw i kiedy jemy.

Teoria Pięciu Przemian jest częścią systemu tradycyjnej medycyny chińskiej, liczącej kilka tysięcy lat. U jej podstaw znajduje się koncepcja tzw. pięciu elementów (xing). Są to: drzewo, ogień, ziemia, metal i woda– znane nam również między innymi z feng shui, sztuki harmonijnego planowania przestrzeni. Xing jest słowem wieloznacznym: tłumaczy się je nie tylko jako „żywioły” bądź „elementy”, ale również jako „fazy”; istotą tej koncepcji jest bowiem jej dynamiczny charakter. Istotne są nie tyle same elementy, co przejścia między nimi. Najważniejsza w teorii Pięciu Przemian jest zasada ruchu, rządząca następującymi cyklicznie zmianami, oraz wzajemne przenikanie się wszystkich elementów Wszechświata. Efektem działania tej zasady jest przede wszystkim powtarzalność zjawisk w przyrodzie – zwłaszcza następowanie po sobie kolejnych pór roku. Wiosna, lato, późne lato, jesień i zima odpowiadają kolejno przemianom: drewna, ognia, ziemi, metalu i wody.

Oprócz pór roku, prawu cyklicznych przemian podporządkowane są również pory dnia, fazy życia, narządy człowieka, emocje, smaki, kolory czy produkty spożywcze [1]. Dotyczy ono na równi makrokosmosu i mikrokosmosu, jakim jest ludzkie ciało[2].Każdy z nas składa się z innych proporcji pięciu żywiołów; zazwyczaj jeden z nich w nas dominuje. Nasza osobowość, styl bycia i talenty są też powiązane z porami roku i żywiołami [3].

Skutkiem tej nieustannej zmienności jest dynamiczna równowaga. Wszelkie nieprawidłowości – w tym choroby – powstają w wyniku jej zaburzenia, kiedy jeden lub więcej elementów zyskuje nadmierną przewagę. Celem właściwego trybu życia jest więc zapewnienie właściwych proporcji między elementami i właściwego przebiegu cyklu przemian.

Nic we Wszechświecie nie istnieje samodzielnie, lecz jest integralną częścią całości; dlatego w kuchni, tak jak w całym życiu, liczą się nie poszczególne składniki, ale sposób ich połączenia.  Gotując, należy także dodawać je w określonej kolejności, tak, by poprzedni żywioł wspierał kolejny – naszym celem jest harmonia na talerzu i w życiu. Pięć Przemian to zatem nie tylko kuchnia – to sposób na zapewnienie sobie równowagi.

Celem jest skomponowanie diety, która będzie zawierać w sobie wszystkie pięć elementów, reprezentowanych przez pięć smaków:

         ogień (gorzki),

         ziemia (słodki),

         metal (ostry),

         woda (słony),

         drzewo (kwaśny) [4].

Większość posiłków będzie zawierała więcej niż jeden smak; wyjątkiem jest Ziemia (smak słodki) – ponieważ nie wymaga równoważenia, można ją spożywać oddzielnie (nie może jednak dominować w diecie). Jak wspomniano, ważna jest kolejność dodawania poszczególnych składników i przypraw; ma ona odzwierciedlać zachodzący w przyrodzie cykl przemian. Dlatego jeśli np. zaczynamy od Przemiany Wody, później musi pojawić się Drzewo, potem Ogień, Ziemia i Metal, a na końcu Woda. Przed dodawaniem każdego kolejnego składnika należy zamieszać potrawę i chwilę odczekać – gwarantuje to moc energetyczną posiłku.

Oprócz pięciu przemian na jakość pożywienia mają wpływ również dwie jeszcze bardziej podstawowe zasady – yin i yang. Pierwsza z nich symbolizujewilgoć i zimno, bierność, uległość, smutek, zimę, żeński aspekt natury, druga – ciepło i suchość, siłę, aktywność, radość, lato i męski aspekt natury. Każdy składnik, oprócz reprezentowania jednego z pięciu smaków, zawiera także różne proporcje yini yang, a zatem działa ochładzająco, rozgrzewająco lub neutralnie. Równowagę yin i yang w potrawach zapewniamy, nie tylko dobierając składniki, ale też poddając je obróbce: pieczenie, smażenie, suszenie dodają potrawom yang; z kolei gotowanie w dużej ilości wody – dodaje yin.

Kolejnym istotnym w układaniu jadłospisu czynnikiem jest pora dnia, powiązana z funkcjonowaniem narządu wewnętrznego. Zgodnie z zasadą tzw. zegara narządów na każdy z organów przypadają bowiem dziennie dwie godziny, w trakcie których jest on najlepiej zaopatrywany w energię i wyjątkowo dobrze spełnia swoją funkcję[5]. Każdej przemianie przypisane są poszczególne narządy; przyrządzając określoną potrawę, wzmacniamy je.

Zrównoważenie jedzenia wymaga także dostosowania go do pory roku, ponieważ np. lato jest yang,a zima yin [6]. Każda pora roku wymaga innego poziomu aktywności, a co za tym idzie – odrębnej diety, jak widać na przykładzie poniższego zestawienia:

 

wiosna – przemiana Drzewa; to czas odnowy, dobry na oczyszczanie organizmu; wtedy pojawiają się nowe pomysły i chęć działania, odczuwamy przypływ sił; to najlepszy czas, by zapewnić właściwe działanie wątroby i pęcherzyka żółciowego,

lato – przemiana Ognia; to czas aktywności; możemy wtedy żyć intensywnie, pozwolić sobie np. na niedosypianie,

jesień – przemiana Metalu; to czas wyciszenia; jesienią musimy zapewnić sobie równowagę, pozwolić na relaks i większą ilość snu; wzmacniamy wtedy płuca, odpowiedzialne za odporność,

zima – przemiana Wody; to czas zwolnienia tempa życia, ograniczenia aktywności; czas na regenerację,  odnowienie energii i przygotowania do nowego cyklu aktywności – musimy odpocząć, podobnie jak rośliny odpoczywają pod śniegową kołderką,

dojo– okres przejściowy między porami roku, trwa ok. 18 dni; możemy wtedy czuć się rozkojarzeni, nieobecni.

Choć dieta Pięciu Przemian pochodzi z Chin, według jej zasad można ugotować każdy posiłek z dowolnej kuchni świata; co więcej – nie tyle można, co należy, ponieważ prawidłowa dieta powinna być również dostosowana do pór roku i klimatu, w jakim żyjemy. W naszej strefie klimatycznej szczególnie niebezpieczne jest ochładzanie się; powinniśmy być z nim ostrożni nawet latem. Zimą i jesienią natomiast stanowczo należy unikać potraw ochładzających. Najkorzystniejsze dla organizmu będą potrawy gotowane, spożywane na ciepło. W oryginalnej, chińskiej wersji diety Pięciu Przemian nabiał traktowany jest raczej nieufnie, jako zbytnio yini ochładzający; podobnie surowe warzywa. Nie znaczy to jednak, że mamy z nich zrezygnować: w kuchni Pięciu Przemian nie chodzi o ścisłe przestrzeganie zasad, ale o komponowanie zrównoważonych posiłków z dostępnych w naszym regionie geograficznym produktów.

Należy też zwracać uwagę na indywidualne zapotrzebowania na poszczególne składniki, związane z wiekiem i typem osobowości. Przede wszystkim zaś trzeba unikać skrajności – w naszej diecie nie powinien przeważać jeden ze smaków, ani też produkty wychładzające albo rozgrzewające. Choć możemy zamrażać przyrządzone przez nas w domu jedzenie, nie powinniśmy jeść mrożonek ze sklepu – takie jedzenie jest martwe, nie ma w nim energii [7]. Do przygotowywania potraw nie należy używać kuchenki mikrofalowej ani płyty indukcyjnej; powodują one rozedrganie cząsteczek w pokarmach, co burzy ich strukturę, a tym samym zabija ich właściwości odżywcze [8]. Najkorzystniejsza jest zwykła kuchenka gazowa albo płyta ceramiczna.

Do przechowywania surowców nie należy używać naczyń żelaznych i miedzianych, odpryśniętych emaliowanych oraz zardzewiałych. Ryzykowne jest również trzymanie jedzenia w pojemnikach plastikowych, szczególnie w przypadku produktów mlecznych. Dopuszczalne są naczynia i puszki z białej blachy [9]. Naczynia można myć, zamiast w płynie do naczyń, w gorącej wodzie z dodatkiem sody (30 g sody na 1litr wody).

Dzień najlepiej zacząć od szklanki ciepłej wody (zauważmy, że podobną radę daje Ajurweda). Optymalne są trzy posiłki dziennie. Jeść trzeba powoli, długo przeżuwać każdy kęs; koncentrować się na jedzeniu, nie robić w trakcie posiłku nic innego – nie rozmawiać, nie czytać, nie oglądać telewizji.

Jak przekonują zwolennicy tej diety, dania przyrządzone zgodnie z zasadami Pięciu Przemian są smaczniejsze, bo składniki są zharmonizowane smakowo. Pozwalają też utrzymać prawidłową wagę ciała [10]: jeśli spożyte jedzenie było zrównoważone, to przez długi czas mamy uczucie sytości i nie odczuwamy chęci podjadania. Poszczególne składniki są lepiej przyswajane przez organizm; jedzenie, jeśli jest dostosowane do potrzeb organizmu i pory roku, ma wręcz właściwości lecznicze. Na dodatek sam proces gotowania uspokaja i wycisza – przy dużym skupieniu może być także medytacją. Choć na początku możemy mieć wrażenie, że poświęcamy gotowaniu więcej czasu i uwagi, to kiedy już nabierzemy wprawy, przygotowywanie potraw będzie nam zajmować mniej więcej tyle samo czasu, co tradycyjna kuchnia, czyli około 30-40 min.

 

Oto zestawienie poszczególnych przemian i związanych z nimi produktów:

 

 

Drzewo

kwaśny

Ogień

gorzki

Ziemia

słodki

Metal

ostry

Woda

słony

Właściwości

chroni soki ciała, kieruje do wewnątrz i w dół

 

pobudza przemianę materii, kieruje w dół

 

Nawilża

i odżywia, harmonizuje

 

oswobadza, kieruje w górę i na zewnątrz

 

przełamuje zastój, wzmacnia kości, kieruje w głąb

 

Narządy

wątroba

i pęcherzyk żółciowy

serce i jelito cienkie

Śledziona

i żołądek

płuca i jelito grube

nerki i pęcherz

Produkty żywnościowe

Zboża

pszenica, orkisz, kuskus,

żyto, kasza gryczana

ryż słodki, kasza jaglana, proso

owies, ryż brązowy, jęczmień

-

Owoce

jeżyny, maliny, agrest, borówki jabłka kwaśne, jagody, mandarynki, pomarańcze, porzeczki czarne, truskawki, ananas, cytryna, kiwi rabarbar

bez czarny, grejpfrut, pigwa

jabłka słodkie, brzoskwinie, morele, rodzynki, śliwki, banany, wiśnie,

gruszki,  migdały, orzechy, pestki słonecznika, rodzynki

-

-

Warzywa

pietruszka, kiełki roślin strączkowych, kapusta kwaszona, kiełki fasoli mung, pomidory, szczaw

brukselka, burak czerwony, endywia,  sałata lodowa, cykoria karczoch,   rukola, sałata zielona

brokuły, cukinia, bakłażan, fasolka szparagowa, kasztany jadalne, słodkie ziemniaki, smażona cebula, dynia,  groszek zielony, kalarepa, kapusta biała, czerwona i włoska, marchewka ziemniaki, ogórek, papryka słodka, seler

cebula surowa i dymka, chrzan, por, rzepa czarna, rzepa biała, rzeżucha, rzodkiewki

fasola, groch, soczewica, soja czarna i żółta, ciecierzyca, fasola mung, oliwki

Mięso

kurczak, kaczka

baranina, koźlina, mięso z rusztu

cielęcina, wołowina

dziczyzna, gęś, indyk, królik

ryby, salami, szynka surowa, mięso peklowane, wędzone, solone

i suszone, wieprzowina

Napoje

sok wiśniowy, herbata z głogu, herbata

z hibiskusa,  melisa, kwas chlebowy,

piwo pszenne, szampan,

wino białe,

wino musujące

gorzki likier, grzane i czerwone wino, koniak, kawa czarna i zbożowa, herbata czarna i Pu-Erh oraz zielona, piwo, wrzątek

herbata z kopru włoskiego, likier, miód pitny, portwein,soki warzywne, mleko sojowe

alkohole wysokoprocentowe, wino ryżowe, herbata z mięty

woda mineralna

Przyprawy

ocet

świeże: bazylia,  oregano, rozmaryn, tymianek, szałwia

suszone: jałowiec, kozieradka, bylica pospolita  kurkuma, mak

cynamon; cukier, miód, oliwa z oliwek, wanilia, oleje: dyniowy, rzepakowy, sojowy

pieprz cayenne, chili, curry, czosnek, imbir, pieprz, anyż, bazylia, estragon, gałka muszkatołowa, gorczyca, goździki,  kardamon,  kminek, kolendra, koper,

liść laurowy, lubczyk majeranek, oregano (suszone), rozmaryn (suszony), szczypiorek, tymianek(suszony)

sos sojowy, sól

Produkty mleczne

kefir, zsiadłe mleko, ser biały, śmietana kwaśna, twaróg, jogurt

mleko i sery kozie,

ser owczy

mleko krowie, jajka, masło

sery pleśniowe, parmezan

-

 

 

Przykładowy przepis – kawa pięciu przemian:

•         G – gorzki

•         S – słodki

•         O – ostry

•         Sł – słony

•         K – kwaśny

 

Składniki:

G – woda
S – cynamon
O – imbir, goździki
Sł – sól
K – cytryna
G – kawa naturalna

 

Przygotowanie  (dwie porcje kawy):

G – do garnka wlewamy dwie i pół szklanki wody i doprowadzamy ją do wrzenia,
S – dodajemy łyżeczkę cynamonu, mieszamy.

UWAGA: między dodawaniem kolejnych składników odczekujemy ok. 1-2 minuty!
O – dodajemy pół łyżeczki imbiru i 4 goździki,
Sł – dodajemy szczyptę soli,
K – dodajemy kroplę cytryny,
G – dodajemy dwie łyżki kawy.

Gotujemy ok. 5 minut. Kawę podajemy koniecznie słodzoną miodem – wtedy wzmacnia ona żołądek (gorzka osłabia i obciąża).

 

***

Różnorodne dostępne na polskim rynku poradniki o diecie Pięciu Przemian często różnią się co do szczegółów. To nic dziwnego: w tej kuchni nie ma jednego kanonicznego zbioru zasad, do których trzeba się niewolniczo stosować. Reguły są potrzebne głównie początkującym; mają ułatwić im przestawienie się na nowy sposób odżywiania. Ten etap może być trudny; trzeba nie tylko zerwać z dawnymi nawykami, ale i przestrzegać wielu drobiazgowych zasad. Z czasem jednak, kiedy już je opanujemy i zaczniemy stosować odruchowo, będziemy mogli sobie pozwolić na kierowanie się wyczuciem, a także na wprowadzanie modyfikacji. Gotowanie według Pięciu Przemian jest sztuką i przygodą – obowiązują w niej pewne reguły, ale ci, którzy zdobyli już doświadczenie, mogą je interpretować twórczo [11].

 
[1] http://5przemian.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=5&Itemid=6 (17.08.2013).
 
[2] Monika Biblis, Kuchnia polska według Pięciu Przemian, Wydawnictwo EscapeMagazine.pl, s. 9.
 
[3] http://ewadobek.pl/5-przemian-2/ (17.08.2013).
 
[4] http://medycyna-alternatywna.wieszjak.pl/medycyna-chinska/310756,Jak-gotowac-wedlug-kuchni-pieciu-przemian.html#0.10327435284852982 (17.08.2013).
 
[5] Karola Schneider-Waldner, Zupy wzmacniające według Pięciu Przemian, s. 16.
 
[6] http://www.ymaawarszawa.4me.pl/index.php?site=seminarium_15 (17.08.2013).
 
[7] Monika Biblis, Kuchnia polska według Pięciu Przemian, dz. cyt., s. 14-15.
 
[8] http://medycyna-alternatywna.wieszjak.pl/medycyna-chinska/310756,Jak-gotowac-wedlug-kuchni-pieciu-przemian.html#0.10327435284852982 (17.08.2013).
 
[9] Monika Biblis, Kuchnia polska według Pięciu Przemian, dz. cyt., s. 15-16.
 
[10 ]http://wkuchnipieciuprzemian.pl/przepisy/piec-przemian/ (17.08.2013).
 
[11] http://zdrowie.gazeta.pl/Zdrowie/56,101460,12199281,Dieta_Pieciu_Przemian___w_poszukiwaniu_harmonii_ciala.html (17.08.2013).

 

Cytat na dzisiaj

Świadomość a zdrowie Ciało bez świadomości jest zdrowe. Chora świadomość przenosi chorobę na ciało. (s. 262)
Szczęście Szczęście to stan świadomości, który może pojawić się tylko w trakcie przetwarzania złożonej informacji. Musimy zatem rozwijać naszego ducha i nasze zmysły – w ten sposób zapewnimy sobie więcej możliwości odczuwania szczęścia. (s. 39)
Miłość Tylko osoba przepełniona miłością żyje pełnią życia. Zauważcie, że osoby zakochane są zazwyczaj zdrowe lub cofają się u nich symptomy chorobowe. Miłość jest główną podstawą, bazą zdrowia. (s. 182)
Pragnienia umysłu Umysł zawsze żąda tego, czego nie może posiąść. Im więcej posiadamy, tym większe mamy poczucie braku. (s. 287)
Racjonalność w pracy Dowodem racjonalności sposobu wykonywania pracy jest brak zmęczenia po jej zakończeniu (s. 117)
Siła umysłu Nie zdajemy sobie sprawy z siły, jaka tkwi w naszych umysłach, z możliwości, jakie możemy rozwinąć przy odrobinie woli i chęci. Trzeba tylko zastosować zasadę koncentracji siły, czyli nauczyć się oddzielać rzeczy naprawdę ważne od błahych i nie doszukiwać się problemów tam, gdzie ich w rzeczywistości nie ma. (s. 72)
Waga zależy od umysłu Umysł jest kluczem do rozwiązania problemu otyłości (albo anoreksji). (...) Nie zapanujemy nad naszym odżywianiem, przejadaniem się (lub anoreksją), jeżeli nie zapanujemy nad stanem naszego umysłu. (s. 294)
Eliminacja stresu (…) eliminacja stresu to nic innego jak proces zdrowienia. (s. 50)
Dieta a zdrowie (…) zamiast dręczyć się dietą – po prostu odpowiednio się odżywiajmy. To w zupełności wystarczy, a będzie znacznie zdrowsze – i dla ciała, i dla ducha. (s. 244)
Żyj teraźniejszością Przeszłość nie kryje w sobie nic interesującego. Uwolnij się od niej i zacznij żyć teraźniejszością. (s. 304)

Fundacja Witolda Bońkowskiego Potęga i Paradoksy Naszych Umysłów

KRS 0000462513
NIP 781-188-51-77
REGON 302432119

Przeczytaj

Niewyobrażalne. Potęga i paradoksy naszych umysłów traktuje o niezwykłej mocy umysłu. Wiara w potęgę i możliwości ludzkiego umysłu w pokonywaniu chorób, stresów i zmartwień jest motywem przewodnim tej pracy.

Książka Niewyobrażalne. Potęga i paradoksy naszych umysłów